Search

सुर्खेती खेलकूदमा निराशाको वादल

केहि वर्षअघिसम्म खेलकूद र खेलाडीहरुको उर्वर भूमि मानिने सुर्खेतमा पछिल्ला केहि वर्ष यता खडेरी परेको अनुभूति भएको छ । एक त सुर्खेतमा ठूला र महत्वपूर्ण भन्नेखालका कुनै प्रतियोगिताको आयोजना पनि हुन सकिरहेका छैनन् भने पछिल्लो समययता सुर्खेतले  कुनै क्षेत्रीय, राष्ट्रिय या भनौ ठूला खेलकूद प्रतियोगिताहरुमा आफ्नो उपस्थितिलाई प्रशंसा योग्य बनाउन सकेको छ न त कुनै खेलाडीले गर्व गर्न लायक प्रदर्शन नै । यसो भन्दैमा नयाँ पुस्तामा राम्रा खेलाडीले नै छैनन् भन्ने पनि होइन । तर निरन्तर प्रशिक्षण र जिल्लास्तरमै पनि छिटपुट रुपमा खेलकूद प्रतियोगिताहरुको आयोजना नहुँदा नयाँ पुस्ताका राम्रा खेलाडीहरुले पनि आफूमा निखारता ल्याउन सकेका छैनन र आफ्नो दक्षता तिखार्न पनि पाएका छैनन । त्यसमा खेलाडीहरुको पनि केहि कमजोरी छ भन्नैपर्ने हुन्छ । किनकी अहिले सम्भावना बोकेका अधिकांश खेलाडीहरु पनि कि त कुनै सानो तिनो प्रतियोगिता हुने भएपछि मात्रै प्रशिक्षणमा जुट्छन कि टाइम पासको लागि मात्र भनेर ।

एक जमाना थियो जतिबेला कराँते भन्ने वित्तिकै तेजु, सोना, प्रदिप राई र दिनेश पुरीको नाम पनिसंगै जोडिएर आउँथ्यो, जसले राष्ट्रियस्तरमै पदक जित्दै आफूलाई अब्बल दर्जाको खेलाडीका रुपमा स्थापित गरेका थिए । त्यसैगरी उसुमा रमेश तुलाधर स्थापित भएका थिए । सुर्खेतको फूटबल खेलमा पहिलो पुस्ता मानिने दीपककुमार राई, नवीन भण्डारी, गोवर्धन खड्का, जनक रावललगायतले जसरी फूटबलप्रति समर्पित भएर क्षेत्रीय र राष्ट्रियस्तरका प्रतियोगिताहरुमा सुर्खेतको उपस्थितिलाई दमदार बनाएका थिए । दोश्रो पुस्ताका प्रल्हाद वीसी, भोला थापा, प्रकाश र प्रदीप शाक्यले त्यो इतिहासलाई केहि हदसम्म निरन्तरता त दिए र त्यसपछिको पुस्ताले भने त्यो विरासतलाई कायम राख्न सकेन । फलतः अहिले हुने ठूल्ठूला भनिएका प्रतियोगिताहरुमा सुर्खेतको उपस्थिति केवल औपचारिकता मात्र हुने गर्दछ । अरु पनि थुप्रै यस्ता खेलाडीहरुको नाम यहाँ छुट्न गएको छ जसको नाम लिनासाथ फूटबलप्रेमीहरु कुइनेपानीस्थित रंगशाला नगई धरै पाउँदैनथे । हुन त वर्तमान पुस्ताका केहि खेलाडीहरु पनि छन जसले धेरै सम्भावना बोकेका छन । खाँचो छ त केवल उनीहरुको निरन्तरता र समर्पणको । विक्रम खड्का, दिलिप वस्याललगायतका केहि फूटबल खेलाडीहरुबाट अझैं केहि आश भने गर्न सकिन्छ ।

पहिलो पुस्ताका चन्द्र गिरी, कृष्ण श्रेष्ठ, कुमार वस्नेत, अमर थापा मात्र हैन दोश्रो पुस्ताका चन्द्र विष्ट, मंगलसिंह श्रेष्ठ आदिको नामले विर्सनै लागिएको भलिवल खेल हेर्ने दर्शकको संख्या पनि उल्लेख्य हुन्थ्यो । तर अहिले भलिवल खेल्ने र हेर्ने संख्या औंलामा गन्ती गर्न सकिने जत्ति मात्र छ । तैपनि केहि पुराना खेलाडीहरु यसलाई निरन्तरता दिन र पहिलेझैं भलिवललाई पनि एउटा रोमाञ्चक र मनोरञ्जनपूर्ण खेलका रुपमा निरन्तरता दिन प्रयासरत छन, उनीहरुको यो प्रयासलाई स्याबासी दिनैपर्छ ।

एथ्लेटिक्समा सुर्खेतको प्रतिनिधित्व गर्दै राष्ट्रियस्तरसम्म आफ्नो उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने रामु वली र सोनी लिष्टन राईका नाममा बक्सिङको रिङमा छिर्नुअघि जो–कसैलाई पनि एकछिन घोत्लिन बाध्य पार्ने सुदिप राईको नाम सायदै अहिले कसैलाई याद होला । अन्य खेलका अरु खेलाडीपनि छन जसले आफूलाई मात्र हैन समग्र सुर्खेतलाई पनि राष्ट्रियस्तरमा चिनाउन सफल भएका छन । सबैको नाम लिएर यहाँ साध्य पनि लाग्दैन । तर आज ती सबैं खेलाडीहरु गुमनाम भएका छन । जीवन गुजाराका नाममा उनीहरु आम मानिसको भीडमा मिसिएका छन, हराएका छन । हिजो खेलकूदलाई नै भविष्य ठानेर यसैमा समर्पित भएका खेलाडीहरु आज खेलकूदमा भविष्य नै नदेखेर पलायन हुन थालेका छन । यो नै सबैभन्दा दुःखद् र विडम्बनाको कुरा हो । हुन त यो सुर्खेतका खेलाडीले मात्र नभई मलाई लाग्छ देशभरीकै सम्पूर्ण खेलाडीहरुले भोगेको कुरा हो ।

सुर्खेती खेलकूद फष्टाउन नसक्नुको वैराग लाग्दो कारण हो प्रशिक्षक, प्रशिक्षण स्थल र प्रशिक्षण सामग्रीको अभाव । पक्कै पनि जसरी एउटा मान्छेलाई बाँच्नका लागि हावा, पानी र खानाको आवश्यकता पर्छ त्यसरी नै खेलकूदका लागि माथि उल्लेखित ३ चिजको नितान्त जरुरी छ जुन सुर्खेत अहिलेसम्मको स्थितिमा हेर्ने हो भने कहिल्यै पनि खेलाडीले सन्तोषजनक रुपमा प्रयोग गर्न पाए होलान । सरकारी नियुक्तिमा एक जमानादेखि फूटबलका प्रशिक्षकका रुपमा सुर्खेतमा खटाइएका सानु तामाङको प्रशिक्षण त परै जाओस दर्शन पनि कमै फूटबल खेलाडीहरुले मात्र पाए होलान । उनी नेपालगञ्जका रैथानै भएकाले होला उनको वसाईं सुर्खेतमा कम नेपालगञ्जमा बढी हुने गरेको गुनासो यसअघि बारम्बार खेलाडीवृत्तबाट नउठेको होइन । अहिले सुर्खेतमा फूटबलको प्रशिक्षक को छ भन्ने कुरा सायदै कसैलाई थाहा होला । जे जति सिकेका छन बुझेका छन खेलाडीहरुले आफ्नै बलबुताले भ्याएसम्म गरेका छन । बाँकी अधिकांश खेलहरुका प्रशिक्षकहरु त स्थानीय भएकाले र खेलाडीबाट मासिक रुपमा उठ्ने थोरै भएपनि शुल्कले जीवन निर्वाहमा केहि मद्दत पुग्ने भएकाले पनि होला प्रशिक्षणलाई निरन्तरता दिएका छन । खेलकूद प्रशिक्षण स्थलकै कुरा गर्ने हो भने फूटबलका लागि कुइनेपानी नजिकैको मैदानलाई रंगशालाको रुप दिन झण्डै एक दशकअघि पूर्वबाट पश्चिम फर्किएको मैदानलाई उत्तर–दक्षिणतिर फर्काउनु र मैदानको तीनतिर अलि अलि इंट्टाको चाङलगाएर पर्खाल निर्माण गरिनुबाहेक अर्थोक केहि प्रगति हुन सकेको छैन । त्यसरी लगाइएका इँट्टापनि वरिपरिका मान्छेले उप्काउँदै लगेर आफ्नो घर,चर्पी बनाइसकेका छन भने रंगशालाको हालत कुनै भग्नावशेषभन्दा कम छैन । त्यो पुनःनिर्माणतिर कसैको ध्यान जान सकिरहेको छैन । केहि महिनाअघि मात्र फेरि इँट्टा थप्नका लागि १० लाख रुपैयाँ आएको छ भन्ने सुनिएको छ तर काम भने शुरु भएको छैन । अझ कराँते, ते–क्वान्दो र बक्सिनङलगायतका इन्डोर खेलको प्रशिक्षण स्थलका लागि भनेर बनाइएको कभर्ड हलका झ्याल ढोका कतिखेर झरौंला भने पर्खेर बसेजस्ता छन । कभर्ड हल हो कि बाख्रा थुन्ने गोठ छुट्याउन मुश्किल छ । जिल्ला खेलकूद विकास समितिका पदाधिकारी माथिबाट बजेट नआएको भन्दै पन्छिने गरेका छन । स्थानीयस्तरको पहलबिना माथिबाट कसले कसरी र कहिले बजेट पठाइ दिने हो अत्तोपत्तो छैन । भएका पूर्वाधारको हालत यस्तो छ भने खेलाडीलाई चाहिने अन्य खेलकूद सामग्री कत्तिको पाए होलान त्यो हामीले सजिलै अनुमान लगाउन सक्छौं ।

अब एकछिन खेलाडीहरु पलायन हुनुका केहि कारणबारे चर्चा गरौ । सुर्खेतमा खेलकूद क्षेत्रको विकास नहुनुमा सबैभन्दा मुख्य कारण हो सीमित मात्रामा हुने खेलाडीहरुको पनि निरन्तरता नहुनु । खेलाडीहरुको निरन्तरता नहुनुको मुख्य कारण हो खेलकूदमै लागेर जीवनयापन गर्न नसक्ने स्थिति । एउटा खेलाडीले आफू समर्पित भएको खेलमा लागेर आफ्नै भविष्य देख्दैन भने त्यसलाई चट्टै छाड्नुको विकल्प पनि देख्दैन र रहँदैन पनि । जतिबेला पेटको कुरा आउँछ निश्चय नै त्यतिबेला खेलकूदको पदकभन्दा पेटको आवश्यक्ता ठूलो हुन्छ । र एउटा खेलाडीले त्यतिबेला आफ्नो पदकभन्दा पनि आफ्नो पेटको आवश्यकतालाई बढी प्राथमिकता दिन्छ जतिबेला राज्यले खेलाडीलाई प्राथमिकता दिन छाड्छ । खेल खेल्ने आखिर कस्का लागि । यो सवाल टड्कारो बनेर आउँछ त्यतिबेला । निश्चय पनि खेलाडीले आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थका लागि मात्र भनेर आफ्नो जीवनकालका अमूल्य समय र दिनहरु खेलकूदमा लगाउँदैन । उसको त्यो मिहिनेत, लगन र परिश्रममा राज्य इज्जत प्रतिष्ठा र गर्व पनि जोडिएको हुन्छ । र, त्योसंगै जोडिएको हुन्छ राज्यको जिम्मेवारी, दायित्व र कर्तब्य पनि । जब राज्यले जिम्मेवारी, दायित्व र कर्तब्य बिर्सन्छ त्यतिबेला एउटा असल खेलाडी सामू आफ्नो वर्षौको मिहिनेतलाई थाँती राख्नुको विकल्प हुँदैन/देख्दैन । राज्यले खेलाडीलाई एउटा ट्याग दिएको छ, खेलाडी भनेका राष्ट्रका गहना हुन । तर त्यो गहनाको इज्जत भने त्यहि राष्ट्रले गर्न सकिरहेको छैन ।

अन्य जिल्लामा यदाकदा सुनिन्छ खेल र खेलाडीलाई प्रोत्साहन गर्न स्थानीयस्तरबाटै पनि धेरै लगानी लगाव र मिहिनेत गरेको देखिन्छ सुनिन्छ । जस्तो केहि समयअघि मात्रै नेपालगञ्जमा सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको राष्ट्रिय भारोत्तोलन प्रतियोगिता कुनै सरकारी निकायको सहयोगमा नभै स्थानीय व्यापारीको पहलमा भएको थियो । यो त एउटा उदाहरण मात्रै हो । तर सुर्खेतको सन्दर्भमा भन्ने हो यस्ता कुरामा कोही व्यापारी, संघसंस्था, समाजसेवी वा खेलप्रेमीको ध्यान जान सकेको छैन अझ स्पष्ट भन्नुपर्दा यहाँ खेल र खेलाडीको सम्मान गर्न कसैलाई आउँदैन । त्यसैलेपनि खेलाडीहरुको मनोवल खस्किएको हो । कहिलेकाहिं सानोतिनो प्रतियोगिताको आयोजना गर्ने वा सक्दो रुपमा खेलाडीको सम्मान गर्ने हो भने सुर्खेती खेलकूदको भविष्य एकदमै उज्जवल छ । यसका लागि सरकारी निकायको मात्र मुख ताकेर बस्नुभन्दा स्थानीयस्तरबाटै कम्मर कस्नुपर्ने बेला भईसकेको छ ।

Written By: विनायक केसी